| “Ngoài” nhiều hơn “trong”
Hai
năm liên tiếp 2007-2008, ngành thép thu hút được nhiều dự án đầu tư lớn
của cả trong và ngoài nước, trong đó có những dự án lên tới hàng tỷ USD
như dự án khai thác mỏ sắt Thạch Khê ở Hà Tĩnh, dự án thép Cà Ná ở Ninh
Thuận... Không chỉ lớn về quy mô, ngành thép còn có sự bùng nổ về tốc
độ khi có tới 32 dự án ngoài quy hoạch được cấp phép.
Kết
quả kiểm tra quy hoạch ngành thép giai đoạn 2007-2015 của Bộ Công
thương cách đây 2 tuần cũng cho thấy, dọc Việt Nam đâu đâu cũng mọc lên
các dự án thép. Tập trung nhiều nhất ở miền Bắc, từ Cao Bằng, Bắc Kạn,
Hòa Bình, Hà Nội, Hà Nam, Hải Dương, Nam Định, Thái Bình, Hải Phòng,
Quảng Ninh đến Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Ninh Thuận, Bà Rịa – Vũng Tàu… Nhiều
nhất là Bà Rịa – Vũng Tàu với 7 dự án, Hải Phòng : 5 dự án, Hải Dương:
4 dự án, Hà Tĩnh: 3 dự án...
 |
| Theo Bộ Công thương đã có 32 dự án ngoài quy hoạch |
Với 32 dự án ngoài quy hoạch, Tiến sĩ Phan Đăng Tuất, Viện trưởng Viện
Chiến lược công nghiệp cho rằng công suất có thể lên đến… 60 triệu tấn.
Trong khi quy hoạch ngành thép đã được Thủ tướng phê duyệt chỉ dự báo
đến năm 2010 đạt khoảng 10-11 triệu tấn, năm 2025 khoảng 24-25 triệu
tấn.
Như
vậy, với công suất dư thừa, Việt Nam chắc chắn sẽ phải xuất khẩu thép.
Tuy nhiên, chen chân vào thị trường xuất khẩu không hề dễ như các chủ
đầu tư hứa hẹn, khi mà Việt Nam ở ngay sát các “nguồn cung” thép khổng
lồ là Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan. Dễ hiểu vì sao, ông
Phạm Chí Cường, Chủ tịch Hiệp hội Thép Việt Nam có lý do để lo ngại
“chỉ vài năm tới, ngành thép sẽ phải đối mặt với một cuộc đại khủng
hoảng thừa”.
Nhưng tại sao lại có sự bùng nổ ngoài quy hoạch này?
Bộ
Công thương lý giải do dự báo nhu cầu tiêu thụ thép cũng như giá thép
trong nước tăng nhanh đã trở thành “lực hút” các dự án đầu tư đổ vào
ngành thép. Nhưng nguyên nhân chính được Bộ thừa nhận dẫn đến việc vỡ
quy hoạch lại nằm ở chính…cơ chế chính sách Nhà nước.
Đó
là Luật Đầu tư mới, cho phép phân cấp về địa phương theo đó địa phương
được quyền quyết định với các dự án luyện kim có vốn đầu tư dưới 1.500
tỷ (nhóm B). Kể từ khi luật này có hiệu lực, các địa phương có vẻ đã
vận dụng rất “xuất sắc”. Kết quả, chỉ trong thời gian ngắn những dự án
ngoài quy hoạch đã ồ ạt được cấp phép ở khắp mọi nơi.
Tính
đến nay số dự án “vỡ kế hoạch” đã bỏ xa các dự án trong quy hoạch với
32 trên 23 dự án. Trong đó có 24 dự án bị coi là vượt rào vì hoàn toàn
chưa được sự chấp thuận của Chính phủ và không hề xin ý kiến của Bộ
quản lý ngành (Bộ Công thương) kể cả các dự án có vốn FDI.
Địa phương vượt rào, lỗi tại… trung ương
Gọi
là vượt rào vì tuy Luật Đầu tư cho phép địa phương cấp phép những dự án
dưới 1.500 tỷ nhưng Luật Xây dựng lại… không cho. Luật Xây dựng và các
văn bản hướng dẫn quy định, đối với các dự án nhóm B chưa có trong quy
hoạch thì trước khi lập dự án phải có ý kiến thỏa thuận của cơ quan có
thẩm quyền phê duyệt về quy hoạch.
|
23 là số dự án trong quy hoạch. Trong đó: 17 dự án đã được triển khai với 4 dự án đi vào sản xuất; 6 dự án chưa hoặc ngừng triển khai.
32 là số dự án ngoài quy hoạch.
Trong đó: 3 dự án liên hợp quy mô lớn đã được Thủ tướng Chính phủ cho
phép đầu tư; 5 dự án quy mô vừa được Bộ Công thương có ý kiến thỏa
thuận; 24 dự án quy mô vừa và nhỏ không có ý kiến cho phép của Thủ
tướng hay Bộ Công thương, kể cả FDI. |
Như
vậy, các dự án luyện kim dù thuộc nhóm B và không có trong quy hoạch
vẫn phải xin ý kiến thỏa thuận. Căn cứ theo luật này, ngoài 7 dự án “vỡ
kế hoạch” đã được Thủ tướng thông qua hoặc Bộ Công thương chấp nhận, 24
dự án còn lại đều bị coi là vượt rào.
Rõ
ràng địa phương vượt rào nhưng lỗi lại thuộc về…trungươngkhi để tồn
tại sự “vênh nhau” giữa giữa các văn bản pháp luật. Dù các dự án đầu tư
đều phải chịu sự quản lý của cả hai luật, nhưng khi một luật “cho”, một
luật “không cho” thì các địa phương – dựa trên lợi ích và mong muốn của
mình - đã chỉ căn cứ theo luật “cho”.
Nhờ
có khe hở này mà mấy năm qua, các tỉnh đã “lách” qua để cấp phép tràn
lan cho những dự án thép vào địa phương mình, gây nên một trào lưu “dự
án thép”.
Phong
trào làm thép còn “mốt” đến mức độ đã có hiện tượng cát cứ ở một số nơi
như không cho vận chuyển sản phẩm quặng sắt ra khỏi tỉnh mình gây khó
khăn cho các doanh nghiệp thu mua quặng sắt.
Bộ
Công thương cũng khẳng định việc yêu cầu các doanh nghiệp đầu tư cơ sở
chế biến sâu tại chỗ trong khi chưa xác định chắc chắn nguồn nguyên
liệu quặng sắt có nguy cơ phá vỡ quy hoạch được duyệt và gây rủi ro cho
nhà đầu tư.
Kết quả thấy được là ngành thép hiện đang vỡ kế hoạch và đối diện với nhiều hệ lụy từ “cơn sốt luyện kim”.
Bài 2: Bài học cũ, “nạn nhân” mới
|